Predavanje

Upotreba tastature i miša

Tastatura

Osnovna ulazna jedinica PC računara je tastatura. Preko nje se zadaju komande i ukucavaju tekst i podaci u programima. Tastatura se sastoji od alfanumeričkog sa slovima i brojevima, numerička tastatura sa brojevima i znacima za aritmetičke operacije i tastatura za editovanje, na kojoj se nalaze tasteri za pomeranje kursora, strana na ekranu i umetanje i brisanje znakova. Iznad ovih tastatura nalaze se funkcijske tipke koje imaju određeno značenje u pojedinim programima.

Kursor je pokazivač na ekranu. Prilikom kucanja on pokazuje mesto gde će biti otkucan sledeći znak. Najčešće ima oblik tanke uspravne crte ili tanke horizontalne crte u visini podnožja slova koja blinkuje (treperi) ili oblik pravougaonika koji pokriva slovo.

Na slici ispod označeni su značajni tasteri na tastaturi.

Uloge pojedinih tastera su sledeće:

Esc - u nekim aplikacionim programima ima posebne funkcije, najčešće opoziv komande koja se izvršava;
Backspace - brisanje otkucanih znakova unazad, tj. znakova koji se nalaze s leve strane u odnosu na kursor (svaki pritisak po jedan znak);
Shift - gornji znakovi na tipkama koje imaju dva znaka ili velika slova;
Lock (Caps Lock) - zaključavanje velikih slova;
Ctrl (Control) - koristi se u kombinaciji sa drugim znacima (kontrolni znaci);
Alt - specijalni znaci (unose se decimalnim kodom);
Enter (Return) - završetak komande;
Strelice - pomeranje kursora po ekranu (gore, dole, levo, desno) ili vraćanje prethodno otkucanih komandi;
Insert - prelazak iz prekrivanja (kada se slovo na mestu kursora zamenjuje ukucanim) u insert mod (kada se ukucano slovo ubacuje na mesto kursora a ostala slova pomeraju udesno) i obrnuto;
Delete - brisanje znaka ispred kojeg (ili na kome) se nalazi kursor;
Home - vraćanje kursora na početak reda;
End - postavljanje kursora na kraj teksta u redu;
PgUp (PgDn) - pomeranje strane (sadržaja ekrana) gore (dole) u nekim programima;
Pause - zaustavljanje rada programa (kretanja teksta na ekranu).

Pored opisanih tastera, na novim tastaturama mogu se nalaziti i drugi tasteri, na primer Win obično između tastera Ctrl i Alt. Neke komande zadaju se istovremenim pritiskom na dva ili tri tastera. U tom slučaju pritisne se prvo prvi ili prva dva tastera bilo kojim redom i drže pritisnuti, a zatim se pritisne poslednji taster u kombinaciji. Po završetku komande prvo se otpušta poslednji taster:

Ctrl+Pause = Ctrl+C - prekidanje rada programa;
Ctrl+Alt+Del - resetovanje računara.

Kod tastera koji se pojavljuju na dva mesta na istoj tastaturi (Ctrl, Alt, Shift) ili na različitim tastaturama (Enter, Insert, Del) nema značaja koji je taster pritisnut.

Rad sa mišem

Miš je najrašireniji uređaj za pokazivanje po površini ekrana. Sa donje strane ima izvor svetlosti i fotosenzor, a sa gornje dva (ili tri) tastera. Pomeranje miša po ravnoj površini (stolu) prati i pomeranje pokazivača na ekranu. Pokazivač (kursor - engl. cursor) može da ima različite oblike, u zavisnosti od trenutne primene u programu koji se koristi (na primer, strelica, veliko latiničko slovo - I, peščani sat, ruka sa uperenim kažiprstom itd.).

U radu mišem najčešće se koriste sledeće operacije:
Klik (jednostruki) - brzi pritisak i otpuštanje levog tastera na mišu.
Desni klik - brzi pritisak i otpuštanje desnog tastera na mišu.
Dvostruki klik - brzi pritisak i otpuštanje levog tastera na mišu, dva puta uzastopce, u kratkom vremenskom razmaku.
Povlačenje - kada pokazivač miša pokazuje na neki objekt, pritisak levog tastera na mišu i pomeranje miša po ravnoj površini sa pritisnutim tasterom (bez otpuštanja od trenutka pritiska tastera) pri čemu se i objekt pomera.

Kod operacija mišem smatra se da se one, ako nije drugačije naglašeno, izvode levim tasterom na mišu. Tako izraz klik znači klik levim tasterom, a izraz desni klik označava klik desnim tasterom. Za osobe koje pretežno koriste umesto desne levu ruku postoje i posebni miševi, kao i mogućnost zamene uloga levog i desnog tastera. U ovom slučaju pomenuti izrazi odgovaraće zamenjenim ulogama tastera.